Aby organizm działał prawidłowo, musi w nim panować równowaga. Harmonijne współdziałanie wszystkich organów gwarantuje zdrowie i dobre samopoczucie. Bardzo istotną rolę w pracy organizmu odgrywa układ hormonalny. Czy konopie mogą pomóc w regulowaniu zaburzeń hormonalnych? Jak wpływają na pracę tego układu? W opracowaniu przedstawiamy zbiór najważniejszych informacji w tym zakresie.

Układ hormonalny człowieka w kilku słowach

Zanim przedstawimy poszczególne hormony i działanie kannabinoidów, kilka słów o tym, czym jest układ hormonalny.

  • Układ hormonalny (układ dokrewny, wewnątrzwydzielniczy, endokrynny) składa się z rozmieszczonych w różnych częściach ciała gruczołów dokrewnych, wydzielających hormony. Gruczoły dokrewne to np. przysadka mózgowa, tarczyca, trzustka czy jajniki.

Wielokrotnie pisaliśmy, że bardzo istotne znaczenie odgrywa w naszym zdrowiu i samopoczuciu równowaga organizmu – homeostaza. I to właśnie za ten stan odpowiada układ hormonalny. Nadmiar czy niedobór, a nawet nieznaczne zmiany poziomu danego hormonu to zaburzenie tej równowagi i problemy zdrowotne.

Pamiętasz o układzie endokannabinoidowym warunkującym wspomnianą już homeostazę? Kannabinoidy działają poprzez struktury tego układu – receptory CB1 i CB2. Układ endokannabinoidowy reguluje wiele życiowych procesów, takich jak np.: sen, apetyt, lęk, odczuwanie bólu itp. Kannabinoidy oddziałują również na neuroprzekaźniki, mogąc niwelować ich braki i poprawiać stan równowagi. Układ hormonalny i endokannabinoidowy współdziałają ze sobą, dbając o zdrowie człowieka.

Kannabinoidy mogą uczestniczyć w wielu procesach działania organizmu, poprawiając jego funkcjonowanie.

Oczywiście duża część wyników dotychczasowych badań wymaga potwierdzenia np. na większej liczbie osób. Co dziś wiemy o wpływie kannabinoidów na układ hormonalny?

W opracowaniu prezentujemy przegląd wybranych zagadnień.

liść konopi

Kannabinoidy a apetyt i hormon grelina

Kilka opracowań wskazuje na udział kannabinoidów, a zwłaszcza THC w systemie poboru pokarmu. Wiadomo powszechnie, że po zażyciu marihuany wzrasta apetyt (gastrofaza).

„Obecnie wiadomo, że za wzrost poboru pożywienia, zależny od receptorów CB1, odpowiada przede wszystkim główny bioaktywny komponent konopi — D9−tetrahydrokannabinol (D9−THC)”

Wpływ kanabinoidów na układ wydzielania wewnętrznego – Magdalena Borowska, Agata Czarnywojtek, Nadia Sawicka-Gutaj, Kosma Woliński, Maria T. Płazińska, Przemysław Ł. Mikołajczak, Marek Ruchała

Za odczuwanie uczucia głodu odpowiada hormon grelina. Publikacje mówią o synergii układu hormonalnego oraz endokannabinoidowego. Jedno z badań wskazało, że marihuana ma podnosić poziom greliny i tym samym pobudza apetyt (odnotowano większy wzrost poziomu greliny podczas zażywania doustnego niż palenia/waporyzacji). Marihuana wpływa na te obszary mózgu, które odpowiadają za reakcję na jedzenie. Może być ta zależność i działanie marihuany przydatne u osób z zaburzeniami apetytu itp.

Więcej na temat zależności na linii marihuana a grelina przeczytasz w opracowaniu Effects of oral, smoked, and vaporized cannabis on endocrine pathways related to appetite and metabolism: a randomized, double-blind, placebo-controlled, human laboratory study – Mehdi Farokhnia, Gray R. McDiarmid. Matthew N. Newmeyer, Vikas Munjal, Osama A. Abulseoud, Marilyn A. Huestis, Lorenzo Leggio (2020) https://www.ncbi.nlm.nih.gov/pmc/articles/PMC7031261/

Konopie a hormony tarczycy

Innym obszarem, w którym obserwuje się wpływ kannabinoidów na pracę układu hormonalnego, jest tarczyca. Analizy wykazały, że kannabinoidy mogą wpływać na wydzielanie hormonów tarczycy: TSH, FT3, FT4. Marihuana (THC) oddziałuje na receptory CB1 zlokalizowane w tarczycy. Wg dostępnych badań wpływa na jej pracę – np. zmniejszając wydzielanie/poziom FT3 i FT4, TSH, a także przeciwciał anty-TPO (diagnozowanych przy nadczynności tarczycy, np. chorobie Gravesa-Basedowa).

Opis badań znajdziesz tutaj: Effect of Marijuana Use on Thyroid Function and Autoimmunity (2017) https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/27799014/

oraz

Evidence for functional CB1 cannabinoid receptor expressed in the rat thyroid (2002) https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12153749/

Nie do końca poznany jest mechanizm wyżej opisywanego działania, badania wymagają potwierdzenia na większej grupie osób.

Kannabinoidy a insulina

Cukrzyca jest chorobą polegającą na zaburzeniach wydzielania hormonu insuliny przez trzustkę.

Jeden z kannabinoidów, CBD (kannabidiol) prezentuje przeciwzapalny profil działania, co naukowcy upatrują jako szansę w zapobieganiu rozwoju cukrzycy typu I. Szerzej temat opisuje artykuł na temat roli CBD w leczeniu cukrzycy.

Kannabinoidy, jak pisaliśmy wcześniej, oddziałują na receptory kannabinoidowe. Rozsiane są one po całym organizmie, znajdują się również w trzustce. Zatem aktywacja receptorów daje efekt w zakresie np. wydzielania insuliny.

„Udowodniono, że stymulacja receptorów CB1 wiedzie do pobudzenia wydzielania insuliny, somatostatyny i glukagonu, natomiast aktywacja receptorów CB2 działa hamująco na sekrecję insuliny. Wyniki powyższych badań sugerują, że receptory kannabinoidowe mogą stanowić cel terapeutyczny w leczeniu zaburzeń homeostazy glukozy”

Wpływ kanabinoidów na układ wydzielania wewnętrznego – Magdalena Borowska, Agata Czarnywojtek, Nadia Sawicka-Gutaj, Kosma Woliński, Maria T. Płazińska, Przemysław Ł. Mikołajczak, Marek Ruchała

Ten obszar działania kannabinoidów również wymaga dalszych analiz, tym bardziej, że część z nich jest sprzeczna. Aktywacja receptorów CB1 przez THC powoduje wydzielanie insuliny, a tym samym spadek poziomu glukozy we krwi. Prowadzi to jednak do zwiększonego apetytu, gdzie użytkownik sięga po jedzenie, a to w dłuższej perspektywie może być powodem rozwoju otyłości i cukrzycy typu II.

Konopie a układ rozrodczy i płodność

hormon progesteron model

Zażywanie marihuany, w dłuższej perspektywie, negatywnie wpływa na funkcje rozrodcze zarówno kobiety, jak i mężczyzny. U kobiet regularne palenie marihuany powoduje zaburzenia w przebiegu cyklu miesiączkowego, pogorszenie jakości komórek jajowych, a także obniżenie libido. U mężczyzn z kolei można się spodziewać gorszej jakości plemników (mniejsza ruchliwość, ilość) i zaburzeń erekcji. Przeczytasz o tym m.in. w naszych publikacjach na temat wpływu THC na płodność. Polecamy także najnowsze badania na temat szkodliwości marihuany w trakcie ciąży.

Temat wpływu marihuany na płodność jest cały czas analizowany, są również głosy, że kannabinoidy nie wykazują negatywnego wpływy na ten układ, ale są to pojedyncze analizy. Większość opinii stoi po stronie niekorzystnego wpływu THC na pracę układu rozrodczego, zajście w ciążę i zdrowie płodu.

PMS i menopauza

Czy kannabinoidy mogą zaoferować prozdrowotny profil w zaburzeniach hormonalnych opisywanego układu? Nie jest to wykluczone. Receptory kannabinoidowe znajdują się także w jajnikach, jądrach czy macicy. Wykazano, że CBD może korzystnie wpływać na zespół napięcia przedmiesiączkowego (PMS) – czyli czasu tuż przed miesiączką, a także łagodzić objawy okresu menopauzalnego. Obie jednostki wiążą się ze zmianami poziomu hormonów, zachodzącymi w organizmie kobiety. CBD (np. jako ogólnodostępny suplement – olejek) nie wpłynie bezpośrednio na hormony czy ich poziom, ale zniweluje objawy stresu, niepokoju, wyreguluje sen. Spadek poziomu hormonów w okresie menopauzalnym ma mieć związek z zaburzeniami naturalnych endokannabinoidów wytwarzanych przez organizm. Kannabinoidy mogą te braki uzupełniać przywracając równowagę organizmu, a tym samym łagodząc nieprzyjemne objawy.

Kannabinoidy wpływają również na ważne struktury, jakimi są neuroprzekaźniki – np. CBD podnosi poziom serotoniny. Tym samym poprawia nastrój i samopoczucie.

Oczywiście konopie mogą być przydatne głównie jako forma wspomagająca leczenie, łagodząca objawy (zmęczenie, drażliwość, kłopoty ze snem, bóle głowy itp.). Podstawą zawsze jest leczenie farmakologiczne, zlecone przez lekarza.

PCOS – zespół policystycznych jajników

PCOS to najprościej mówiąc stan wynikający z zaburzeń hormonalnych, objawiający się obecnością wielu pęcherzyków w jajnikach (wielotorbielowate jajniki). Obserwuje się w tym schorzeniu również nieprawidłowe stężenie hormonów (np. nadmiar testosteronu, LH). Skutkiem takiego stanu jest brak owulacji, nieregularne miesiączki, problemy z zajściem w ciążę, trądzik, nadmierne owłosienie i inne. To bardzo duże uproszczenie w opisie tej choroby, ale chcemy tu wykazać jedynie możliwości działania kannabinoidów na wybrane jednostki chorobowe.

Przyczyny tej choroby nie są do końca ustalone, jedna z teorii mówi o roli zaburzeń w funkcjonowaniu układu endokannabinoidowego w powstawaniu PCOS. A wiemy już, że kannabinoidy wpływają na owy układ i mogą także przywracać jego równowagę. Układ endokannabinoidowy wpływa na obszar działania hormonów.

Jako wspomaganie leczenia PCOS, kannabinoidy pomocne okażą się w zakresie łagodzenia bólu. Jedno z badań wykazało też, że podanie kannabinoidów spowodowało obniżenie poziomu LH. Mechanizm działania nie jest jasny, wymaga dokładniejszych obserwacji i ponownych badań. W przebiegu PCOS może występować także otyłość i insulinooporność. Temat wpływu, roli układu endokannabinidowego w PCOS jest nie do końca jasny, ale pojawia się w publikacjach:

„Co ciekawe, niektórzy autorzy sugerowali, że istnieje kilka możliwości, że specyficzne, wciąż niezdefiniowane dysfunkcje układu endokannabinoidowego mogą być związane z pewnym stanem patologicznym, takim jak zespół policystycznych jajników (PCOS), który wpływa na jajnik . PCOS jest jedną z najczęstszych przyczyn niepłodności z powodu braku jajeczkowania u kobiet. Choroba charakteryzuje się oligo- i/lub brakiem jajeczkowania, klinicznymi i/lub biochemicznymi objawami hiperandrogenizmu oraz obecnością policystycznych jajników. Należy podkreślić, że układ endokannabinoidowy może wpływać na kardynalne cechy PCOS, takie jak insulinooporność, nadmierne wydzielanie androgenów i otyłość. U szczurów wykazano, że aktywacja CB1R przez AEA w komórkach β trzustki może indukować nadmierne wydzielanie insuliny i insulinooporność . Obserwacje te sugerują, że lokalny efekt sygnalizacji endokannabinoidowej w trzustce może również odgrywać rolę w insulinooporności związanej z PCOS. Wreszcie brak jajeczkowania PCOS może być, przynajmniej częściowo, wynikiem złożonej zależności między endokannabinoidami, produkcją leptyny i otyłością. Jednak dalsze badania są konieczne, aby wyjaśnić względny udział endokannabinoidów, miejscowe i ogólnoustrojowe efekty w etiopatogenezie PCOS” (2013)

The endocannabinoid pathway and the female reproductive organs – Anna Maria Di Blasio, Michele Vignali, Davide Gentilini

Podsumowanie

Wpływ konopi na układ endokannabinoidowy jest udowodniony. Układ ten działa na zasadzie synergii z układem hormonalnym, co oznacza, że kannabinody mogą również mieć wpływ na łagodzenie objawów zaburzeń hormonalnych w przypadku wielu schorzeń. Podkreślić jednak należy, że badania w wielu przypadkach przeprowadzono na modelach zwierzęcych lub na małych grupach osób. Dlatego też wymagają kolejnych prób. Medyczna marihuana, bo o niej głównie tu mowa, nie jest lekiem na wszystkie możliwe dolegliwości. Tak to nie działa. Wielokierunkowe działanie kannabinoidów jest niezaprzeczalne, ale tylko w kilku jednostkach chorobowych mamy udokumentowane lecznicze działanie. Co więcej, w wielu przypadkach kannabinoidy są terapią wspomagającą standardowe leczenie lub mogą być zastosowane, gdy inne metody leczenia nie dają efektów. Według dzisiejszych wytycznych w Polsce nie jest stosowana w monoterapii w żadnym przypadku.

Pytanie, które wielu zadaje, czy to powinno mieć miejsce, aby pacjent musiał czekać na możliwe korzystne działanie kannabinoidów aż tak długo, wyczerpując wcześniej wszystkie schematy leczenia? Kannabinoidy mają oczywiście i wady, wykazują skutki uboczne stosowania, ale podkreśla się, że często są one mniejsze niż działania niepożądane standardowo stosowanych terapii.

Kilka słów na koniec

Pamiętaj:

  1. Konopie (medyczna marihuana) mogą być terapią wspomagającą, zawsze konsultuj się z lekarzem z danej dziedziny.
  2. Samodzielne wdrażanie kannabinoidów może być szkodliwe, ponieważ wchodzą one w interakcję z lekami.
  3. Tylko lekarz prowadzący może zadecydować o terapii z użyciem kannabinoidów.
  4. Rekreacyjne zażywanie marihuany jest w Polsce zabronione.
  5. Artykuł nie jest poradą medyczną, ma wyłącznie informacyjny charakter.

Źródła

  1. The endocannabinoid pathway and the female reproductive organs – Anna Maria Di Blasio, Michele Vignali, Davide Gentilini
  2. medicana.pl
  3. mp.pl
  4. Wpływ kanabinoidów na układ wydzielania wewnętrznego – Magdalena Borowska, Agata Czarnywojtek, Nadia Sawicka-Gutaj, Kosma Woliński, Maria T. Płazińska, Przemysław Ł. Mikołajczak, Marek Ruchała
  5. Effect of Marijuana Use on Thyroid Function and Autoimmunity – Sonali Malhorta, Rubina A.Heptulla, Peter Homel, Roja Motaghedi
  6. Evidence for functional CB1 cannabinoid receptor expressed in the rat thyroid – Anna Porcella, Giorgio Marchese, Maria Antonietta Casu, Antonio Rocchitta, Maria Letizia Lai, Gian Luigi Gessa, Luca Pani
  7. Effects of oral, smoked, and vaporized cannabis on endocrine pathways related to appetite and metabolism: a randomized, double-blind, placebo-controlled, human laboratory study – Mehdi Farokhnia, Gray R. McDiarmid. Matthew N. Newmeyer, Vikas Munjal, Osama A. Abulseoud, Marilyn A. Huestis, Lorenzo Leggio